Wat is spit?
Spit is het beeld van heftige rugpijn die er opeens “in schiet”. Men spreekt ook wel van “door de rug gaan”. Vaak ontstaat het heel plots na een verkeerde beweging of over-belasting (vaak na bukken, tillen, draaien, iets pakken etc). Soms komt het langzaam in een aantal uren, na een (over)belasting overdag (bv. sport, tuinieren, verkeerd zitten, lange reis etc.). Ook dan wordt de rug stijf en pijnlijk in een aantal uren of in de loop van de nacht. Overigens kan spit ook in de borstwervelkolom en de nek voorkomen. Er zijn mensen die wel een paar keer per jaar spit hebben. Veelal geneest spit in een paar dagen tot een paar weken (zie verder).
Wat zijn de symptomen: het klinische beeld.
Het klinische beeld is als volgt: heftige acute pijn laag in de onderrug, veelal met forse of totale bewegingsbeperking, soms gepaard gaande met scheefstand (“uit het lood staan”). Vaak heeft men ook flink of volledig verstijfde spierbundels rond de wervelkolom. Daarnaast kan men last hebben van pijnlijke scheuten of “elektrische schokken” bij bewegingen als houdingsverandering, opstaan of draaien in bed. Ook kunnen er gevoelens als tintels, dove plekken of veranderd temperatuursgevoel in rug of zijkant van het bekken, bil of been bij uitstraling bestaan. Als er uitstraling is dan voelt men dat meestal niet verder dan achterop het bekken, de bekkenkam of de bil en soms tot de knie. Indien er uitstraling is voorbij de knie spreken we over “ischias” (= pijn in het verzorgingsgebied van de twee grootste zenuwbanen naar het been, samen de nervus ischiadicus genaamd). Mogelijk is er dan ook druk op een van de onderste zenuwwortels zoals bij de hernia (zie verder).
Een kort lesje anatomie van de rug voor beter begrip.
Het skelet van de wervelkolom bestaat uit afwisselend wervels (bot) en tussenwervel- schijven . De tussenwervelschijf is opgebouwd uit twee delen: de kern, nucleus pulposus, is een waterige stevige massa in het midden (een soort stevig krabvlees), die veel druk kan opvangen immers water is niet samendrukbaar (zie plaatje links). Deze kern is omgeven door een stevig ringenstelsel, als een dikke buitenband er omheen, de anulus fibrosis. Deze bestaat uit 15-20 ringen en is gemaakt van een soort kraakbeen (stevig en iets beweeglijk). De waterrijke kern wordt zo dus stevig aan alle kanten omarmd door de wervel erboven en eronder én door de ringen er omheen (zie plaatje midden).
De lage rug en ook de nek heeft normaal een lichte holling, zoals die te voelen en te zien is als u staat. Bij die lichte holling in de onderrug is de druk in de tussenwervelschijven het best verdeeld en daardoor het minst. Deze beschermende lichte holling in uw nek en onderrug heet de lordose (zie plaatje rechts).
Hoe ontstaat spit?
Rugpijnklachten, hernia en ook spit ontstaan in beginsel in de tussenwervelschijf. Door al het bukken, tillen en draaien, maar vooral ook door het verkeerd zitten met bolle rug, verdwijnt de normale lordose (lichte holling) en ontstaat zelfs een bolling. De tussenwervelschijf krijgt nu schuifdruk richting zijn achterwand te verwerken. Vergelijk dit met het eten van een tom pouce (puddingbroodje): U neemt een hap aan de ene kant (druk) en aan de andere kant komt de pudding naar buiten (uitpuilen). Meestal is men zich niet bewust van deze voortdurende dagelijkse overbelasting! De achterwand (het ringenstelsel) kan dat een hele tijd volhouden, maar er kan ook de situatie ontstaan waarin op een gegeven moment het weefsel “het niet meer houdt”. Juist door die herhaalde overbelasting, waarbij de waterige kern tegen de achterwand drukt, gaat uitrekking van de ringen ontstaan.
Daarnaast bestaat er de normale degeneratie: het ouder worden van weefsels en dus ook van de tussenwervelschijf. Bij de een is dat meer dan bij de ander, en bij de een is dat eerder dan bij de ander! De schijf, vooral de waterige kern, wordt wat droger en daarmee komt er meer druk op de ringen van de buitenkant en ook de achterwand van de schijf. Uiteindelijk kan zo met genoeg druk en voortdurende bolling de achterwand overbelast raken. Bij nog verdere belasting kunnen er nu uitrekkingen, verrekkingen en scheurtjes ontstaan in de ringen van de anulus in de achterwand . In de geneeskunde wordt ook wel gesproken over de “cracks and tears” ofwel de “barstjes en scheurtjes” in de discus (zie plaatjes ).
Deze verschuiving van de nucleus en daarmee puiling van de achterwand (=bulging) is bij verschillende houdingen ook aangetoond met MRI-scans zowel in liggende als in zittende posities.
Wat is de overeenkomst van spit met bulging disc, ischias en hernia?
Deze kwetsuren in de achterwand van de tussenwervelschijf kunnen we soms ook zien op MRI-scans: we zien een licht uitpuilende schijf ( de zogenaamde bulging disc) met soms kleine scheurtjes in de achterwand van de schijf. Het zijn ook deze kleine kwetsuren die de rugpijn en bilpijn veroorzaken , zo blijkt uit veel onderzoek met oa preciesie-diagnostiek met verdoving (zie verder). Overigens komt de bulging disc met of zonder scheurtjes ook voor bij mensen zonder rugklachten. Als de scheurtjes groter worden puilt de bulging disc nog verder uit en dan spreken we over een protrusie of hernia.
Een hernia houdt in dat de tussenwervelschijf, juist door die kleine scheurtjes, verder uitpuilt en daardoor in meer of mindere mate tegen een zenuw aandrukt of de zenuw beknelt. Deze beknelling veroorzaakt irritatie, zwelling en pijn terplekke en kan uitstraling geven in het verloop van de beknelde zenuw in het been (ischias). Soms is het scheurtje door alle ringen heen gescheurd en komt het materiaal van de kern dus buiten de ringen: dit heet een extrusie. Wanneer doorgescheurd nucleus materiaal los ligt van de rest van de discus heet dit een sequester.
Wat hebben de spieren met spit te maken?
De bijkomende verstijving van de rugspieren, die als kabels langs de rug aangespannen staan, zien we vaak bij spit, ischias en hernia. Deze verstijving van de rugspieren is een beschermende afweer-reactie (reflexmatig=onwillekeurig) van het lichaam op de heftige pijnprikkel uit de tussenwervelschijf. De pijnprikkel uit de kwetsuur of scheurtjes in de tussenwervelschijf wordt ook direct doorgegeven aan de hersenen en die zorgen op hun beurt voor de sterke aanspanning van de rugspieren als verdedigingsmechanisme om zo erger te voorkomen! Zó ontstaat de verstijving van de spieren en/of de scheefstand zoals we die kennen bij spit, ischias en hernia. Dus de spierverstijving is niet de oorzaak van de rugpijn maar een gevolg = reactie op de kwetsuren in de tussenwervelschijf ! Er is veel onderzoek verricht met injectie-therapie met verdovende vloeistof onder röntgen-doorlichting (preciesie-diagnostiek). Hieruit blijkt dat wanneer bij acute spit de tussenwervelschijf wordt ingespoten met een verdovings-vloeistof de rugpijn en ook de eventuele bilpijn én het reactieve spierspasme direct verdwijnt!
Het gekke is dat in Nederland de meeste mensen denken dat de oorzaak van spit spieren zijn, maar bijvoorbeeld in Duitsland heet spit Hexenschuss en is algemeen bekend dat dat komt van die Bandscheibe = tussenwervelschijf . En ook in Engeland spreekt men over een slipped disc (uitpuilende tussenwervelschijf).
Wat heeft spit met het SI-gewricht te maken?
De pijn in de rug zit bij spit behalve in de rug vaak ook wat lager links of rechts op het bekken aan de achterkant. Dit is de plek waar het SI-gewricht in de diepte zich bevindt. Doordat de pijn juist daar zit wordt vaak gedacht dat dus het SI-gewricht de oorzaak is van de spit. Dat stamt nog uit de tijd dat er nog geen goede oorzaak voor spit bekend was. Toen er later o.a. onderzoek gedaan werd met verdoving van het SI-gewricht bleek dat de spit niet verdween. Het onderzoek om de tussenwervelschijf zelf te onderzoeken heet discografie. Hierbij wordt onder röntgendoorlichting een naald in de kern van de discus gebracht en onder druk contrast ingespoten. Wanneer dan de pijn ontstaat die herkenbaar is voor de patiënt is duidelijk dat de pijn uit die tussenwervelschijf komt. Soms krijgt de patiënt zelfs acute spit op de röntgentafel door de druktoename van de injectie. Wanneer daarna verdovingsvloeistof wordt ingespoten verdwijnt de pijn én de uitstraling rond de SI-regio! Ook blijkt dat uit de klinische ervaringen met de hernia operatie: na de operatie is de beenpijn en pijn rond de SI-regio of de bilpijn verdwenen! De pijn rond het SI-gewricht is dus bijna altijd een uitstraling uit de tussenwervelschijf . Met de huidige kennis en inzichten rond de discus en zijn veroudering, MRI-scan onderzoek en preciesie-diagnostiek & therapie is anno 2010 een heleboel meer duidelijk over rugklachten, spit en hernia.
Over het genezingsproces van spit.
Net als bij een verrekte enkel geneest rugpijn van spit meestal ook snel en vanzelf doordat het verrekte weefsel weer gaat “plakken” en zo verder geneest. Deze kwetsuren in de achterwand van de tussenwervelschijf genezen veelal goed binnen enkele dagen tot enkele weken. Dit herstel is afhankelijk van de ernst en de grootte van deze kwetsuren, maar tevens van de mate van veroudering van de schijf. En ook van de genezings-tendens van de tussenwervelschijf zelf: bij de een duurt het wat langer dan bij de ander! Aan de andere kant is ook de dagelijkse belasting op de rug tijdens het genezingsproces van groot belang: immers een verzwikte enkel heeft ook even rust en aanpassing in belasting nodig! Hieronder vindt u nog adviezen die het herstelverloop gunstig beïnvloeden zodat u mee kan werken aan een voorspoedige genezing.
Adviezen voor voorspoedig herstel bij spit.
Lees verder over de rug.
